Van OK-apparaat naar camera op zakformaat

Het beoordelen van doorbloeding is voor artsen lastig. Althans, met het blote oog. Fluorescentie imaging maakt op de operatiekamer die doorbloeding namelijk wél zichtbaar, maar alleen met een duur systeem dat vanwege zijn formaat niet verplaatsbaar is. Het team van het VITAL-FI project wil daar verandering in brengen: het onderzoekt de mogelijkheid van een compact, betaalbaar camerasysteem dat ook op de poli of in de thuiszorg laat zien hoe weefsel eraan toe is.

Veel klinische beslissingen hangen af van de vraag: kan dit weefsel nog herstellen? Prof. dr. Bob Geelkerken, vaatchirurg bij MST en mede-kartrekker van het project, kent het dilemma als geen ander. "Het chirurgisch oog is simpelweg niet betrouwbaar genoeg," zegt hij. "Als weefsel dood is, zie je dat. Als het goed is, ook. Maar alles daartussenin? Daar kun je makkelijk naast zitten."

Daarom wordt er op de OK in MST nu standaard gebruikt gemaakt van fluorescentie imaging (FI). Via een infuus wordt een kleurstof toegediend die met het bloed door het lichaam stroomt. Met een speciale camera is te zien waar de kleurstof terechtkomt: in goed doorbloed weefsel verschijnt de stof snel en helder, in slecht doorbloed weefsel langzaam of helemaal niet.

"Eigenlijk willen we het voordeel van FI toegankelijk maken voor alle plekken in de zorg, niet alleen op de OK,” legt technisch geneeskundige Harry Vaassen uit. Hij is hoofd van het fluorescentielab van MST en doet tevens promotieonderzoek bij de M3i onderzoeksgroep van de Universiteit Twente. “Maar de huidige systemen zijn log, duur en ontworpen voor tientallen toepassingen. Niet werkbaar voor bijvoorbeeld een verpleegafdeling waar je een snelle meting nodig hebt." 

VITAL-FI bouwt voort op een algoritme dat Harry Vaassen voor zijn masterthesis ontwikkelde: het model zet fluorescentiebeelden om in een getal dat voorspelt of darmweefsel zal herstellen. “Dat was echt een gamechanger,” zegt Bob. “Voor het eerst hadden we een objectieve maat om te bepalen of darmweefsel levensvatbaar was - en die bleek in de praktijk betrouwbaar.”

Bob geeft een voorbeeld van een situatie waarbij gebruikt is gemaakt van het ‘model van Harry’: een patiënt bij wie de dikke darm aan de binnenkant dood leek, maar waarvan de fluorescentiewaarden lieten zien dat de buitenste laag nog leefde. "We hebben de darm laten zitten. En de patiënt ging met een goede darmfunctie naar huis. Dat was volledig tegen de richtlijnen in, maar wél de juiste keuze. Dat is de kracht van deze technologie."

Het doel is nu om hetzelfde principe te gebruiken buiten de OK, bijvoorbeeld bij diabetische voetproblemen of wonden ontstaan door (borst)reconstructies. "Als je eerder ziet dat een wond achteruitgaat, kun je ook eerder ingrijpen," zegt Harry. "Nu baseer je dat op kijken, voelen en ervaring. Maar met het blote oog zie je vaak pas te laat dat een wond niet voldoende geneest."

Het effect voor patiënten is groot: wanneer eerder herkend wordt dat weefsel achteruitgaat, kan er sneller ingegrepen worden. "Als we met FI doorbloedingsproblemen uren eerder zien dan nu met het blote oog, kun je enorme winst behalen," zegt Harry. "Bij een borstreconstructie kan dat het verschil betekenen tussen snel herstel of een pijnlijk traject van maanden." Bob: "En het moet zo eenvoudig worden dat het overal in de zorg kan worden toegepast. Zelfs in de thuiszorg of in verpleeghuizen, zodat een ziekenhuisbezoek of een hersteloperatie minder vaak nodig is." 

Een compacte fluorescentiecamera moet dus de oplossing bieden: betaalbaar en gemakkelijk te bedienen. "In de ideale situatie heeft een wondverpleegkundige straks gewoon een klein cameraatje bij zich," zegt Bob. "Waarmee je binnen enkele seconden ziet of de doorbloeding goed genoeg is voor genezing."

VITAL-FI is een typisch Twents project. MST brengt de klinische ervaring en het fluorescentielab, ZGT de expertise in diabetische voetzorg en complexe wonden en de Universiteit Twente levert de technologie en testfaciliteiten.

Bob zegt: “Ik benoem graag dat prof. dr. ir. Ruud Verdaasdonk van de UT één van de initiators en de creatieve motor achter de aanvraag van het project is. Hij heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de basis van dit project. Door veranderingen in de organisatie is de technische ontwikkeling nu anders ingericht, maar Ruud blijft zijdelings betrokken. Dat waarderen wij enorm."

De PIHC-voucher maakt het mogelijk om van idee naar prototype te gaan. "Een niet-academisch ziekenhuis dat zelf een medisch apparaat ontwikkelt: dat is uniek. Zonder die ondersteuning kun je dit simpelweg niet doen," zegt Bob. "PIHC is voor ons echt de aanstichter van bijna al onze innovatielijnen. Het begint klein, maar het kan uitgroeien tot iets dat wereldwijd de standaard wordt."

Voor de technische ontwikkeling werken Harry en Bob samen met Demcon, een van oorsprong Enschedese hightech-ontwikkelaar. Hun ingenieurs worden nu in het traject betrokken. "Ze zijn de ontbrekende schakel die een betrouwbaar, compact systeem kunnen bouwen," zegt Harry.

De eerste stap is het bouwen van een prototype, verwacht in het eerste kwartaal van 2026. Daarna volgen tests in het UT-lab onder gecontroleerde omstandigheden. "Dankzij de grote patiëntenaantallen in de regio kunnen we snel zien of het werkt," zegt Harry. Als het systeem werkt, volgen klinische studies en daarna mogelijk bredere implementatie.

Om het project tot een succes te maken, is vervolgfinanciering nodig voor de doorontwikkeling naar een marktklaar product. Maar de basis ligt er. En de ambitie is helder: een camera die zo eenvoudig is dat elke zorgverlener ermee kan werken.

Voor Bob is VITAL-FI meer dan een onderzoeksproject. "Ik zit aan het einde van mijn operatieve carrière. Als dit lukt, is dat een mooie kroon op de ontwikkeling waar de founders van Technische Geneeskunde meer dan twintig jaar geleden al mee begonnen zijn: technologie en geneeskunde écht samenbrengen. En ik vind het geweldig dat een vakgroep technische geneeskunde in ons ziekenhuis nu net zo veel te zeggen heeft als de vakgroep chirurgie - dat was vijf jaar geleden ondenkbaar."

Harry: "In mijn masterproject ontwikkelde ik het algoritme waarmee we kunnen voorspellen of weefsel herstelt. Dat gebruiken we nu 24/7 op de OK. Als we diezelfde aanpak mét een compacte camera naar de poli en de thuiszorg kunnen brengen, bereiken we veel meer patiënten. Die impact zou echt mooi zijn."

Pioneers in Health Care (PIHC) brengt zorgprofessionals en technologische onderzoekers samen om innovatieve oplossingen te ontwikkelen voor klinische vraagstukken. Met het PIHC Innovatiefonds stimuleren Universiteit Twente (TechMed Centrum), Saxion, MST, ZGT en Deventer Ziekenhuis duurzame samenwerking tussen de medische praktijk en nieuwe technologie. Jaarlijks wordt €600.000 beschikbaar gesteld voor innovatieve projecten die de zorg verbeteren. Het fonds draagt zo bij aan de introductie van nieuwe technologieën in de kliniek én aan betere patiëntenzorg.